Naar de inhoud
Deze website is onderdeel van beroepsvereniging V&VN Onderdeel van beroepsvereniging V&VN
Collectie / Ontdek

Onderhuids II

verleden, verpleegkunde, kunst

Onderhuids is een reizende tentoonstelling die kunst, erfgoed, geschiedenis, zorg en het verpleegkundige werk op een bijzondere wijze samenbrengt. Het onderzoeksproject is onderdeel van Fontys Mens en Gezondheid en Academy of the Arts in samenwerking met het Museum voor de Verpleegkunde en het PULSE Network: Medical and Health Humanities. Onderhuids daagt bezoekers uit om het verpleegkundig werk op een nieuwe manier te ervaren en te heroverwegen.

 

Onderhuids © Dana Dijkgraaf

De grenzen van het verpleegkundig en verzorgend werk

Wat doen verzorgenden en verpleegkundigen eigenlijk? En zijn er in de toekomst nog wel genoeg ‘handen aan het bed’? Waar begint en eindigt hun werk en met wie en ook wat zullen zij in de komende periode intensiever gaan samenwerken om zorg te kunnen blijven leveren?

In Onderhuids werken kunstenaars, verzorgenden en verpleegkundigen samen om het zorgwerk en zijn grenzen te verkennen én te verleggen. De kunstenaars Nieke Koek, Aart Strootman en Dana Dijkgraaf hebben drie werken gemaakt in samenwerking met verpleegkundigen Inge Smits en Jessica Berkvens (Kempenhaeghe), Monique van Huijgevoort (Archipel Zorggroep) en Elise Bot (De Wever). De kunstenaars hebben de contexten waarin de verpleegkundigen werken onderzocht en vertalen hun ervaringen naar beeldend, klinkend, sculpturaal en speels werk.

De drie werken van de expositie van Onderhuids werden gezamenlijk getoond tijdens een reizende tentoonstelling. Na tien dagen op de Dutch Design Weken te hebben gestaan en een kleine twee maanden op de campus Rachelsmolen van Fontys Hogeschool in Eindhoven, volgden verschillende zorginstellingen. Bezoekers werden uitgedaagd na te denken over datgene wat verpleegkundige doen, over de impact van hun vaak onzichtbare werk en hoe dit werk een bijdrage levert aan onze zorg. In dit Ontdek-item lichten we Onderhuids II, door kunstenaar Aart Strootman, uit.

 

Onderhuids II in actie. © Dana Dijkgraaf

Squarespace

Aart Strootman: ‘Toen ik voor het eerst Fleuriade Archipel bezocht, viel het geluidvan de gang me onmiddellijk op. De vierkante gangen boden bewoners met dementie de mogelijkheid om eindeloos rond te lopen zonder ‘te verdwalen’ of deuren open te maken die ze niet zouden moeten openen. Boven het constante zoemen van de airconditioning hoorde ik hun kleine, fragiele stappen, die in schril contrast stonden met de snellere, doelbewuste stappen van het zorgpersoneel. Monique van Huijgevoort, mijn directe contactpersoon, wees me er terecht op dat het geluid van de ruimte gedurende de dag verandert.’

‘In augustus bracht ik 24 uur in Fleuriade door, waarbij ik elk uur field recordings maakte terwijl ik in de vierkante gang liep, met behulp van binaural microfoons. ’s Nachts is het gebouw meestal stil, met uitzondering van de nachtwaker en af en toe een rondzwervende bewoner. In de ochtend horen we de geluiden van koffie die wordt geserveerd. In de middag klinkt er muziek als dagactiviteit. Ten slotte wordt het diner geserveerd en worden bewoners stilletjes aangemoedigd om terug naar hun kamers te gaan om te slapen. Dit stuk is een samenvatting van 24 minuten, waarbij elke minuut een uur van de dag vertegenwoordigt. Het is mijn poging om de vraag te beantwoorden: “Hoe klinkt zorg?” ‘

 

© Dana Dijkgraaf

De compositie duurt 24 minuten en neemt je mee door een neemt je mee door een etmaal in de woon- en zorgomgeving voor mensen met dementie. De volgorde van de dag blijft daarbij intact: van de vroege ochtend naar de nacht.

Luister bij voorkeur met een hoofdtelefoon. Neem de tijd en probeer niet zozeer te achterhalen wat je precies hoort, maar luister naar de veranderingen in de ruimte en de sfeer.

Probeer bijvoorbeeld te horen: Hoe de stilte van de nacht langzaam verandert; hoe de ruimte ontwaakt; wanneer en hoe mensen en geluiden de ruimte binnenkomen; welke geluiden op de achtergrond aanwezig zijn; hoe dichtbij of veraf iets klinkt; momenten waarop de ruimte drukker wordt en weer tot rust komt.

Je hoeft niet alles te herkennen. Laat de geluiden zich ontvouwen en kijk waar je aandacht naartoe gaat.

 

0:00
-0:00

My voice may perpetuate

Aart Strootman: ‘In 1890 werd een opname gemaakt van de stem van Florence Nightingale door de Thomas Edison Company. Op deze opname zegt ze: ‘When I am no longer even a memory, just a name, I hope my voice may perpetuate the great work of my life. God bless my dear old comrades of Balaclava and bring them safe to shore. Florence Nightingale.’ Het eerste deel van dit bericht fascineerde me. De opnametechniek was zo’n noviteit dat Nightingale geloofde dat het geluid van haar stem geschiedenis zou schrijven. ‘Een stem hebben’ in de zorg blijft vandaag de dag een uiterst relevant onderwerp.’

‘Hoewel niet iedereen die in de zorg werkt boeken schrijft of publiekelijk reflecteert op hun werk, geloof ik dat het werk hen een stem geeft. Met dit in gedachten nam ik Samantha op, een zorgmedewerker bij Fleuriade Archipel Eindhoven, die dezelfde woorden uitsprak (in haar Nederlandse vertaling). Ik bracht de stemmen in mijn compositie bijeen. Hun boodschap, stemmen en werk zijn met elkaar verweven over een eindeloze muzikale groove — dit staat voor mij symbool voor de zorg: wat er ook gebeurt, het werk stopt nooit.’

 

© Dana Dijkgraaf
0:00
-0:00
de kunstenaars

Na gitaar, muziekwetenschap en theorie te hebben gestudeerd verknoopte Aart Strootman (1987) deze studies als componist in een PhD onderzoek aan de Universiteit Leiden. Gaudeamus beschreef hem als “volkomen oorspronkelijk: een performer, een improvisator, een uitvinder, een unieke componist.”

Als gitarist werkte hij mee aan talloze premieres en soleerde met Britten Sinfonia, de HR, WDR, SWR, Iceland Symphony Orchestra en de New York Philharmonic. Hij won de Gaudeamus Award, de Prix Annelie de Man, de BUMA Classical Award en de Matthijs Vermeulenprijs.

Dana Dijkgraaf (1990) is een award winnende Grafisch Ontwerper en Art Director. Met haar passie voor vorm, kleur en weldoordachte concepten, komt zij met ontwerpen die sprankelen en het verhaal goed visualiseren.

In 2014 heeft zij haar ontwerpstudio DDD gestart in Arnhem, en heeft een onstopbaar enthousiasme over haar vak. Haar opdrachtgevers zijn werkzaam in verschillende industrieën: mode, kunst, non-profit, kunsteducatie, natuur en de commerciële sector.

Nieke Koek (1982) is interdisciplinair kunstenaar. Ze is gefascineerd door de beleving van het lichaam als artistiek instrument. Haar werken zijn vertalingen van alledaagse fysieke ervaringen, en ze verheft lichaamsspecifieke gebaren tot kunst.

Sinds 2018 werkt ze regelmatig samen met zorgprofessionals waarbij de waarde van kunst wordt ingezet om tot nieuwe inzichten te komen. Daarbij wordt gewerkt met onderwerpen zoals pijn, de dood, ziekte en herstel.